Het meest magische vierkant is geen doorbraak at QED

Het meest magische vierkant is geen doorbraak

Het nieuws dat drie Nijmeegse scholieren het meest magische vierkant ooit gevonden hadden, zette gisteren heel Nederland op stelten. Arno van den Essen, wiskundige van de Radboud Universiteit Nijmegen en auteur van het inspirerende boek Magische vierkanten - Van Lo-Shu tot sudoku, noemde de jongeren “hele bijzondere leerlingen” en het vierkant dat ze vonden “het meest magische vierkant van de wereld”. Heel wat media namen dit bericht klakkeloos over en spraken zelfs over een “wereldwijde sensatie”. Koppen als “Scholieren kraken eeuwenoud wiskundeprobleem” en “Wiskunde op zijn kop” moesten ons doen geloven dat er een grote doorbraak is gebeurd. Ook in de Vlaamse kranten werd dit overgenomen. Gelukkig hebben de internationale media het bericht niet opgepikt, want zo sensationeel is dit nu ook niet.

Gelukkig komt hoogleraar Klaas Landsman vandaag met het verlossende woord:

Even eerlijk: het is geen doorbraak. Het gaat om het invullen van getalletjes, het is recreatieve wiskunde. Niet te vergelijken met het bewijs voor de stellingen van Fermat of het vermoeden van Poincaré. De wiskunde wordt hier geen stap verder mee geholpen.

Landsman had dit echter beter van in het begin gezegd. Gisteren stond hij de pers nog enthousiast te woord, en daarover zegt hij nu “Ik kan natuurlijk niet een prestatie van mijn eigen universiteit afvallen.” Dat is wel een beetje hypocriet: niemand heeft er wat aan als prestaties opgeblazen worden en de lezers misleid worden over het belang van een ontdekking. Natuurlijk is dit mooi gevonden van de Nijmeegse leerlingen, maar ook niet meer dan dat.

De media hadden best ook eens bij andere academische bronnen dan van den Essen en zijn directe omgeving gecheckt of het echt nu zo’n grote doorbraak was. En ze hadden beter ontdekt dat er deze week een echte doorbraak is gebeurd in de wiskunde, namelijk de berekening van de Kazhdan–Lusztig–Vogan veeltermen voor de Lie-groep E₈. Dat nieuws is in de internationale media gehypet, maar kwam in België en Nederland amper in het nieuws. En ondanks de hype errond is het heel wat belangrijker dan de ontdekking van een magisch vierkant.

Trackbacks & Pings

Bedankt voor de bevestiging at QED on 03 Apr 2007 at 10:09 am

[...] scholieren zouden meest magische vierkant hebben gemaakt: Deze persoon formuleert het al voorzichtig, anderen kwamen met gelijkaardige maar minder voorzichtige zoektermen ook bij mijn uitleg van het fenomeen terecht. [...]

Comments

Klaas Landsman $No Gravatar" onclick="javascript:urchinTracker($ wrote:

Ik begrijp de kritiek op mijn optreden in de media rond het HSA-Vierkant van de drie scholieren, maar het woord “hypocriet” zou ik zelf niet snel in de mond nemen. Op donderdag heb ik in geen enkel interview de claims van Arno van den Essen herhaald of bevestigd dat het hier om een sensatie zou gaan of dat er iets belangrijks zou zijn gedaan. Ik heb geprobeerd de nadruk te leggen op het bijzondere van de prestatie van de drie scholieren, namelijk de combinatie van hun doorzettingsvermogen en hun wiskundige creativiteit. Ik vond dat ik ook moeilijk voor lopende camera’s mijn collega af kon vallen, temeer daar de drie scholieren daar steeds vrijwel naast stonden. Toen (als enige) de Volkskrant echter doorvroeg wat ik er nou echt van vond, heb ik met de toevoeging “onder ons” (moet je kennelijk nooit zeggen tegen een journalist!) gezegd dat ik het opgeblazen vond en geadviseerd de zaak niet zo op te blazen als de andere media. Daar heet de Volkskrant toen voorpaginanieus van gemaakt: hun nieuws was in feite dat er geen nieuws was. Waarom dat op de voorpagina moest is mij een raadsel, maar ik ben correct geciteerd. De hele gang van zaken is vooral vervelend voor de drie scholieren: eerst wordt hun prestatie door hun begeleider buiten alle proporties opgeblazen (”superbriljant”, “drie genieen”, “wereldwijde sensatie” enz.), waarbij ze niet hadden kunnen verwachten of weten dat een academisch wiskundige op een dergelijke manier overdrijft. Daar reageren de media dan op, om vervolgens ontnuchterd te worden. Maar het is minstens zo erg voor de PR van wiskunde: hoe kan Nijmegen voortaan een echte wiskundige doorbraak in de pers krijgen, waar dat soort superlatieven wel op hun plaats zijn?

Kortom, een genante affaire waarvan ik vooral hoop dat de betrokken scholieren er niet beschdigd uitkomen. Communicatie met hen en hun ouders dit weekend wijst erop dat de schade inderdaad reuze meevalt en dat ze alles bij elkaar een leuke en spannende tijd hebben beleefd.

Klaas Landsman
Hoogleraar wiskunde
Radboud Universiteit Nijmegen

Posted 25 Mar 2007 at 10:08 am ¶
Koen Vervloesem wrote:

Ik begrijp uw situatie, hoogleraar Klaasman. Ik vind het net als u heel jammer voor de PR van de wiskunde dat de prestatie van de leerlingen, die natuurlijk heel knap is, in de media zo opgeblazen is. Wanneer er dan een echte doorbraak gebeurt, is het inderdaad heel moeilijk om nog overtuigend daarmee naar buiten te komen.

Wanneer u “onder ons” tegen de Volkskrant-journalist gezegd hebt dat het nieuws wat gerelativeerd moest worden, had de journalist er beter aan gedaan dat in zijn bericht gewoon te doen, en daarvoor hoefde hij u niet te citeren.

Posted 25 Mar 2007 at 12:31 pm ¶
pimvantend wrote:

Hier is een nog uitgebreidere openbare e-excuusbrief van ‘hoogleraar Klaasman’ aan de scholieren:

Het volgende is een (als openbaar te beschouwen) reactie van mijn
kant
op de gang van zaken gisteren en vanochtend. Een opwindende en mooie
dag
heeft vanwege de publicatie in de Volkskrant voor jullie een
onaangenaam
staartje gekregen, dat ik zeer betreur. Ik wil daarbij echter
vooropstellen
dat, hoe vervelend de plotselinge trendbreuk in de publiciteit voor
jullie
ook is geweest, alle betrokkenen (voor zover mij bekend) naar mijn
mening
integer hebben gehandeld, i.h.b. ook de Volkskrant, die verder is
gegaan in
de waarheidsvinding dan de andere media (en dat is dan ook de reden dat
ik
die krant al 30 jaar lees).

Niettemin was het beter geweest als het meningsverschil tussen Arno van
den
Essen en mijzelf (en in mijn kielzog ongetwijfeld de meerderheid van de
universitaire wiskundigen, voor zover ze hier een mening over hebben)
over
de wiskundige waarde van jullie ontdekking binnenskamers was gebleven.
Het
belangrijkste punt voor jullie lijkt me dat de discussie over het
wiskundige
belang van jullie HSA-Vierkant iets is tussen wiskundigen, en dat deze
discussie op geen enkele wijze afbreuk doet aan jullie fantastische
prestatie. Tijdens alle interviews die ik gisteren tussen 11 uur en
18:30
vrijwel onafgebroken heb gegeven, heb ik steeds de nadruk gelegd op de
combinatie van jullie geweldige wiskundige creativiteit en
doorzettingsvermogen, die niet alleen voor scholieren uitzonderlijk is.
Daar
ligt naar mijn mening jullie prestatie, en niet in het feit dat jullie
een
belangrijke wiskundige ontdekking zouden hebben gedaan. Dat laatste heb
ik
dan ook nooit gezegd, al werden me de woorden door de media bijna in de
mond
gelegd. Uit jullie eigen reacties is mij trouwens gebleken dat jullie
dat
laatste zelf ook helemaal niet vinden (van jullie bescheidenheid en
rustige
optreden in de pers ben ik sowieso zeer onder de indruk).

Hoe is de grote en zeer plotselinge aandacht van de pers dan ontstaan
en wat
veroorzaakte de omslag? Voor zover ik er zicht op heb is de gang van
zaken
als volgt geweest.

Jullie profielwerkstuk is op 1 maart 2007 in Nijmegen gepresenteerd in
de
aanwezigheid van de scholieren uit alle lopende Master Classes
wiskunde, hun
begeleiders (in die categorie vallen Arno van den Essen en ikzelf, met
de
aantekening dat ik een andere Master Class begeleidde).
Het HSA-Vierkant was al in december gevonden na een hectische tijd
waarin
jullie alles opzij lijken te hebben gezet om het probleem op te lossen
(ook
daarvan ben ik zeer onder de indruk en ook dat heb ik keer op keer in
de
media gezegd, het was in het NOS-Journaal van 18 uur zelfs de enige
quote).
Uit deze presentatie was duidelijk dat jullie iets fraais hadden
gedaan, dat
er binnen de context van de profielwerkstukken die op de RU zijn
begeleid
zeker bovenuit stak.

Pas op de tweede presentatie van jullie werk, op het Dominicus College
op
woensdag 21 maart, werd het mij uit zijn toespraak duidelijk dat Arno
van
den Essen hier meer in zag dan een fraaie prestatie: hij vond het een
belangrijke ontdekking die wereldwijd een sensatie in de wiskunde zou
veroorzaken. Mij was (door afdelingsleider Lex Plantaz) gevraagd op
deze
avond een jullie een cadeau aan te bieden en iets te vertellen over de
profielwerkstukken in het algemeen, met nadruk op de samenwerking
tussen de
school en de RU. Dat heb ik gedaan, en ik neem aan dat niemand het mij
kwalijk neemt dat ik deze zeer korte toespraak voor honderden ouders en
scholieren niet heb gebruikt om op te merken dat ik het niet met Arno
eens
was m.b.t. tot het wereldschokkende karakter van jullie Vierkant.
Hierbij
valt op te merken dat Arno’s grote enthousiasme over prestaties van
zijn
leerlingen (en dat zijn niet alleen jullie maar ook zijn afstudeerders
en
promovendi op de universiteit) hem siert en dat dit enthousiasme
(i.t.t. wat
in de Volkskrant is opgemerkt) zeker niet bedoeld is om zichzelf in het
zonnetje te zetten.

Een even enthousiaste aanwezige ouder die toevallig voor het ANP werkt
heeft
zijn woorden toen kennelijk letterlijk genomen en tot een persbericht
verwerkt, dat de volgende ochtend de hele zaak aan het rollen heeft
gebracht.
(N.B. De zin in dit persbericht: “Landsman en Van den Essen gaan de
ontdekking nu internationaal presenteren”is wat mij betreft niet juist,
ik
ben dat niet van plan en heb dat ook niet gezegd. Meer in het algemeen
is
het persbericht niet aan mij of de RU ter goedkeuring voorgelegd). Mede
omdat Arno op weg naar Parijs was en zijn GSM uit had gezet (wat al
aangeeft
dat vermoedelijk ook hij de enorme belangstelling niet had verwacht),
mede
omdat ik hoe dan ook een aanspreekpunt van de pers ben binnen de
Nijmeegse
wiskunde, kwamen alle media die zich tot de RU wendden bij mij terecht.
Vrijwel iedereen begon met de vraag: “Wat is er zo bijzonder aan dat
Magische Vierkant”?

Misschien had ik op die vraag naar waarheid moeten zeggen:
“Ik distantieer me van het persbericht van het ANP (al had ik dat toen
niet
gezien) in de zin dat ik de ontdekking niet wereldschokkend en
sensationeel
vind, maar niettemin…”.
Dit leek me echter niet loyaal tegenover Arno, en ook niet nodig, want
er
was genoeg positiefs te melden. En dat positieve was, ik herhaal het
nog
maar eens, de combinatie van jullie fantastische wiskundige
creativiteit en
doorzettingsvermogen. Bovendien heb ik benadrukt dat jullie wiskunde
leuk
vinden en puur uit plezier met de constructie van dit Vierkant bezig
zijn
geweest.

Met deze inzet was er geen dissonant: mijn meningsverschil met Arno
bleef
onuitgesproken, de positieve opmerkingen van mijn kant waren welgemeend
en
het mooie verhaal dat de media hier terecht in zagen kwam volledig tot
zijn
recht. Net als op de avond op het Dominus College zag ik het niet als
mijn
taak om er op te wijzen dat het belang van het HSA-Vierkant voor de
wiskunde
naar mijn mening zeer beperkt is. Nogmaals: dit laatste feit doet geen
enkele afbreuk aan jullie geweldige prestatie.

Het laatste (telefonische) interview van de dag was met Michael Persson
van
de Volkskrant, die als eerste en enige doorvroeg en van mij wilde weten
wat
ik er nu echt van vond. Ik heb toen de welgemeende lof aan jullie
herhaald
maar kon er toen niet meer onderuit om op te merken dat ik de claim dat
het
hier om een wereldschokkende wiskundige sensatie zou gaan niet steunde.
Ik
heb gezegd dat ik dit “onder ons” zei maar ook niet expliciet verboden
om zo
geciteerd te worden. Mijn inzet in het gesprek werd toen om het stuk in
de
Volkskrant zo te buigen dat de nadruk zou liggen op jullie fantastische
inzet en wiskundige creativiteit en niet op het eventuele wiskundig
belang
van het HSA-Vierkant. Dat uiteindelijk de nadruk in het stuk niet lag
waar
ik die had willen hebben maar juist op het feit dat het allemaal een
hype
zou zijn was allerminst mijn keuze, en al helemaal niet om dit op de
voorpagina te zetten.

Ik hoop mijn rol hiermee voldoende te hebben opgehelderd. De situatie
was
moeilijk, omdat ik zonder enige voorbereiding plotseling een dag lang
geacht
werd een persbericht te verdedigen dat ik niet eens had gezien en waar
ik
later ook slechts zeer gedeeltelijk achter stond. Ik heb geprobeerd
daar het
beste van te maken door uitsluitend te vertellen waar ik wel
enthousiast
over was (en dat enthousiasme was en is groot en oprecht).
De Volkskrant heeft hier informatie aan toegevoegd over de wiskundige
relevantie die zonder meer juist en is door de meeste wiskundigen
(inclusief
jullie zelf als wiskundigen in de dop) zal worden gesteund. Ik kan me
levendig voorstellen dat jullie daar een onaangenaam gevoel aan over
houden
en wil me daar ook voor excuseren. Of het beter was geweest het
oprechte
enthousiasme van Arno over jullie werk in een eerder stadium af te
remmen
laat ik in het midden; ik heb zelf geen goed moment gevonden om dat te
doen.

Ik hoop spoedig iets van jullie te horen, want geloof me: ik zit
behoorlijk
met deze zaak in mijn maag.

Met hartelijke groet en hopelijk tot ziens,

Klaas Landsman

Dit komt van de discussielijst van de VWN. http://www.wetenschapsjournalisten.nl

Posted 26 Mar 2007 at 7:04 pm ¶

QED